با همکاری انجمن علمی منظر ایران
نویسنده = محمدتقی عبادی
گیاهان دارویی

گیاه دارویی و ادویه‌ای زنجبیل (Zingiber officinale Roscoe.): تحلیل تولید، بازار جهانی و پتانسیل‌های ایران در تولید و تجارت

دوره 39، شماره 1، بهار 1404، صفحه 92-73

https://doi.org/10.22067/jhs.2024.88778.1358

فائزه رضوانی نیا، سحر زمانی، محمدتقی عبادی

چکیده زنجبیل (Zingiber officinale Roscoe.) گیاهی چندساله و ریزوم­دار بوده که به‌عنوان مهم‌ترین ادویه در تجارت جهانی مطرح می­باشد. ریزوم زنجبیل علاوه‌بر دارو به‌عنوان ادویه و طعم­دهنده در غذاها، نوشیدنی­ها و غیره کاربرد گسترده دارد و نیز توسط سازمان بهداشت جهانی و سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد به‌عنوان مکمل غذایی تعریف شده است. در این مطالعه، ضمن بررسی و تحلیل بازار جهانی این ادویه ارزشمند، پتانسیل­های ایران در خصوص تولید جهت تأمین نیاز داخلی و ورود به مسیر صادرات بررسی شد. در این پژوهش، اطلاعات مربوط به‌میزان تولید، عملکرد و سطح زیرکشت زنجبیل در کشورهای مختلف از سایت سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) استخراج شد. به‌منظور ارزیابی تجارت زنجبیل، از اطلاعات صادرات و واردات زنجبیل در ایران و جهان طی سال‌های 2022-2010 میلادی مرکز تجارت جهانی استفاده شد. طبق ارزیابی­های به‌دست‌آمده، میزان تولید کل زنجبیل در جهان از 571/718/1 تن در سال 2010 با افزایش 183 درصدی به 216/874/4 تن در سال 2022 رسیده است و هند، نیجریه، چین، نپال و اندونزی جزء کشورهای اصلی تولیدکننده زنجبیل در جهان طی این سال­ها بوده­اند. همچنین بررسی میزان تجارت جهانی زنجبیل نشان داد که صادرات این محصول از حدود 9/655 میلیون دلار در سال 2010 با رشد 37 درصدی به 5/900 میلیون دلار در سال 2022 افزایش یافت و میزان واردات نیز با رشد 97 درصدی از 7/568 میلیون دلار در سال 2010 به 125/1 میلیارد دلار افزایش داشت که این آمار بیانگر افزایش تجارت جهانی این محصول می­باشند. چین، هلند، هند، پرو و تایلند به‌عنوان کشورهای برتر صادرکننده و کشورهای آمریکا، ژاپن، هلند، آلمان و پاکستان به‌عنوان برترین واردکننده­های زنجبیل معرفی شدند. بررسی آمارهای ایران نشان داد که ارزش صادرات کل زنجبیل توسط ایران در سال 2022، 000/15 دلار بوده است، در‌حالی‌که میزان واردات از 35/1 میلیون دلار در سال 2010 به 36/6 میلیون دلار رسید که افزایش 7/4 برابری حجم واردات این محصول را نشان می­دهد. مقصد زنجبیل­های صادر­شده از ایران، کشورهای عراق و آذربایجان بوده و مبدأ زنجبیل­های وارد­شده به ایران، کشورهای چین، امارات متحده عربی و هند بوده است. در ایران، استان تهران تنها استان تولیدکننده زنجبیل کشور بود که با 3/0 هکتار سطح زیر کشت معادل 23 تن در هکتار زنجبیل در شرایط گلخانه­ای تولید نموده است. در ایران، تولیدات کمتر از حد نیاز داخلی موجب افزایش چشمگیر واردات نسبت به صادرات این گیاه شده است. بنابراین، با توجه به ارزیابی و موفقیت کشت محصولات مشابه در کشور، وجود اراضی وسیع و شرایط آب‌و‌هوایی بهینه به‌ویژه در استان­هایی مانند سیستان و بلوچستان و هرمزگان، پیشنهاد می­گردد که کشت زنجبیل مورد توجه قرار گیرد تا ضمن تأمین بازارهای داخلی، به صادرات گسترده نیز دست یافت. همچنین با توجه به سطح زیر کشت گلخانه­های کشور که 000/24 هکتار می­باشد، با در نظر گرفتن متوسط تولید 10 تن زنجبیل در هکتار، اگر تنها 10 درصد از کشت گلخانه­ای موجود به کشت زنجبیل اختصاص داده شود، می­توان دست کم 000/24 تن زنجبیل تازه تولید نمود که به‌طور کامل پاسخگوی نیاز داخلی خواهد بود و امکان صادرات را نیز مهیا می­نماید.

گیاهان دارویی

بررسی کاربرد قارچ‌های مایکوریزا و تریکودرما بر عملکرد ریزوم و مواد مؤثره گیاه زنجبیل

دوره 38، شماره 3، پاییز 1403، صفحه 551-562

https://doi.org/10.22067/jhs.2024.85675.1308

فائزه رضوانی نیا، محمدتقی عبادی، ناصر صفایی

چکیده زنجبیل گیاهی دارویی و ادویه‌ای است که ریزوم، اسانس و عصاره آن مورد توجه می‌باشد. مطالعات متعددی، تأثیر مثبت تلقیح گیاهان با قارچ‌ها‌‌ی مایکوریزا و تریکودرما را بر مؤلفه‌های رشد و عملکرد گزارش نموده‌اند. لذا، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی بر روی گیاه زنجبیل انجام شد. فاکتورها شامل تلقیح گیاهان با قارچ‌ها‌‌ی تریکودرما (Trichoderma harizanum)، مایکوریزا (G. etunicatum و Glomus fasciculatum) و تلفیق قارچ‌ها‌‌ بودند. هنگام برداشت، صفات ریختی و عملکرد ریزوم ارزیابی گردید و سپس خصوصیات کیفی نظیر رنگ، میزان فیبر، درصد و اجزای اسانس ریزوم‌ها بررسی شدند. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار صفت طول ساقه (35/68 سانتی‌متر)، وزن تر و خشک ساقه (22 و 10/2 گرم)، شاخص سبزینگی (18/17)، وزن تر و خشک برگ (34/46 و 8/96 گرم)، تعداد برگ (9/46 عدد) و فیبر ریزوم (4/28 درصد) به تیمار تلقیح با مایکوریزا اتونیکیتوم تعلق داشت ولی بیشترین تعداد ساقه، شاخص تیرگی/روشنایی و شاخص رنگ زرد/آبی ریزوم در تیمار شاهد به‌ترتیب با مقادیر 7/16، 73/29 و 98/6 مشاهده شد. بیشترین وزن تر و خشک ریزوم (35/5 و 5/2 گرم) تحت تیمار مایکوریزا فاسیکولیتوم و بالاترین میزان اسانس (0/4 درصد) تحت تیمار تلفیق مایکوریزا اتونیکیتوم با تریکودرما مشاهده شد. کامفن، 1و8-سینئول، نرال و ژرانیال به‌عنوان ترکیبات اصلی اسانس شناسایی شدند و میزان آنها در تیمار تلقیح با قارچ‌ها بیشتر از شاهد بود. به‌طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که تیمار تلقیح ریزوم‌ها با قارچ مایکوریزا اتونیکیتوم سبب دستیابی به میزان مطلوب صفات رشد، عملکرد ریزوم و مواد مؤثره در گیاه زنجبیل گردید.

تأثیر خشک کردن مادون قرمز بر خصوصیات کیفی میوه سماق (Rhus coriaria L.)

دوره 34، شماره 3، پاییز 1399، صفحه 493-504

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v34i3.85009

علی حسنی، محمد هادی خوش تقاضا، محمدتقی عبادی

چکیده در این تحقیق تاثیر روش خشک­کردن مادون قرمز بر زمان خشک­کردن و خصوصیات کیفی میوه سماق (تغییرات رنگ کل، میزان فنولیک کل، اسیدهای آلی و ویتامین ) بررسی شد. خشک­کن مادون قرمز در سه سطح شدت تابش (2/0، 3/0 و 5/0 وات بر سانتی­متر مربع) و سه سطح سرعت هوا (5/0، 1 و 5/1 متر بر ثانیه) مورد استفاده قرار گرفت. برای یافتن نقاط بهینه از نظر کمترین زمان خشک­شدن و تغییرات رنگ کل (ΔE) و بیشترین خواص شیمیایی در طی خشک­کردن میوه سماق از روش سطح پاسخ (RSM) استفاده شد. نتایج نشان­دهنده تاثیر معنی­دار شدت تابش و سرعت هوا بر صفات مورد بررسی میوه سماق به غیر از محتوای فنولیک کل بود. کمترین زمان خشک­شدن مربوط به تیمار W/cm2 5/0× m/s5/1 بود. کمترین تغییرات رنگ کل و بیشترین میزان اسیدهای آلی در تیمار W/cm2 2/0× m/s 5/1 و بیشترین میزان ویتامین در تیمارهای W/cm2 2/0× m/s 1 و W/cm2 3/0× m/s 1 به دست آمد. بهترین نقطه خشک­کردن سماق در تیمار شدت تابش W/cm2 3/0 و سرعت هوای m/s 5/0 با شاخص مطلوبیت 71/0 به دست آمد. در نهایت نتایج نشان داد که خشک­کردن به روش مادون قرمز علاوه بر کاهش زمان خشک­کردن روش مناسبی برای حفظ خواص شیمیایی و تغییرات رنگ کل میوه سماق است.

بررسی تاثیر سطوح مختلف کود آلی جلبک دریایی بر شاخصه‌های رشد، عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی مرزه (Satureja hortensis L.)

دوره 33، شماره 4، زمستان 1398، صفحه 685-696

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v33i4.78699

علی رضایی، محمدتقی عبادی، حسن پیرانی

چکیده تولید ارگانیک یکی از ارکان مهم صنعت گیاهان دارویی است و استفاده از کودهای آلی در این مبحث بسیار مورد توجه می­باشد. امروزه عصاره جلبک­های دریایی به عنوان یک کود آلی به منظور افزایش عملکرد کمی و کیفی گیاهان دارویی و هم­چنین مقاومت به تنش­های محیطی استفاده می­شود. مرزه یکی از گیاهان دارویی و ادویه­ای است که سطح زیر کشت بالایی در کشورمان جهت مصارف غذایی و دارویی دارد. به منظور بررسی اثر محلول­پاشی غلظت­های مختلف کود آلی جلبک دریایی بر روی شاخصه­های رشد، وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه، درصد و عملکرد اسانس گیاه مرزه، آزمایشی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با 4 تیمار و 3 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس در سال 1396 اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل محلول­پاشی سطوح مختلف غلظت کود جلبک دریایی شامل مقادیر صفر (شاهد)، 5/2، 5 و 10 میلی­­لیتر بر لیتر به میزان سه مرتبه در طول فصل رشد بود. نتایج حاصل از اندازه­گیری­ متغیرهای رشدی نشان داد که غلظت­های مختلف کود جلبک دریایی استفاده شده در این آزمایش بر صفات تعداد شاخه­های فرعی، وزن خشک اندام‌ هوایی، وزن تر و خشک ریشه، طول و عرض برگ، ارتفاع بوته و شاخص اسپد در سطح احتمال یک درصد تاثیر معنی­داری داشت. هم­چنین سطوح مختلف کود جلبک دریایی بر صفات وزن تر اندام هوایی، درصد و عملکرد اسانس در سطح احتمال 5 درصد تاثیر معنی­داری داشت. مقایسه میانگین­ها نشان داد که بیشترین مقدار برای صفات تعداد شاخه­های فرعی (44/35 عدد در بوته)، طول و عرض برگ (22/43 و 07/8 میلی­متر)، قطر ساقه (00/5 میلی­متر)، وزن تر و خشک ریشه (به ترتیب 17/15 و 42/6 گرم)، وزن تر و خشک اندام هوایی بوته (01/181 و 69/37 گرم)، شاخص اسپد (13/48) مربوط به تیمار کاربرد 10 میلی­لیتر کود جلبک دریایی و کم­ترین آن مربوط به تیمار شاهد بود. هم­چنین بیشترین ارتفاع بوته (66/54 سانتی متر) و درصد و عملکرد اسانس به ترتیب به میزان 51/2 درصد و 28/6 گرم در متر مربع مربوط به تیمار 5 میلی­لیتر کود جلبک دریایی بود. به­طور کلی و با در نظر گرفتن نتایج حاصل از این آزمایش می­توان عکس­العمل گیاه دارویی مرزه را به کاربرد کود آلی جلبک دریایی به ترتیب در سطوح 5 و 10 میلی­لیتر در لیتر مثبت ارزیابی نمود و آن را در برنامه توصیه کودی کشاورزان قرار داد.

مقایسه خصوصیات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی هفت جمعیت گیاه دارویی پای خر (Tussilago farfara L.) کشت شده در شرایط آب و هوایی تهران

دوره 33، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 433-449

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v33i3.76027

محمد نورانی یزن آباد، محمدتقی عبادی، مهدی عیاری نوش آبادی

چکیده گیاه دارویی پای خر با نام علمی Tussilago farfara L.، چندساله و از تیره کاسنی (Asteraceae) می‏باشد. پای خر مصارف دارویی دارد و از زمان‏های بسیار دور برای درمان سرفه، مشکلات ریوی و خلط استفاده می‏شود. در این تحقیق برای کشت پای خر، از ریزوم‏ این گیاه استفاده شد و آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار انجام گرفت که تیمارها عبارت از هفت جمعیت از شهرهای فیروزکوه، نور، دیلمان، کلیبر، نمین، دماوند و پل زنگوله گیاه پای‏خر کشت شده در تهران بودند. صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی مانند سطح برگ، تعداد گل در بوته، قطر گل، طول ساقه گل‏دهنده، ارتفاع گل، وزن خشک گل، طول ریشه و میزان فتوسنتز اندازه‏گیری شد. برگ و گل گیاهان کشت شده برای بررسی فیتوشیمیایی مانند فنول و فلاونویید کل آماده گردید. نتایج مربوط به گیاهان کشت شده نشان داد که اختلاف معنی‏داری در سطح احتمال یک درصد بین جمعیت‏ها وجود داشته و جمعیت پل زنگوله از لحاظ برخی خصوصیات مورفولوژیکی مانند تعداد گل در بوته با میانگین 15، بیشترین قطر و ارتفاع گل به ترتیب با میانگین 12 و 16 میلی‏متر، وزن خشک گل با میانگین 2/5 گرم و همچنین بالاترین میزان فتوسنتز، به عنوان جمعیت برتر در بین گیاهان کشت شده مشخص گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین فنول و فلاونویید کل جمعیت‏های مورد بررسی اختلاف معنی‏داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشته و جمعیت نور با میانگین 242 میلی‏گرم گالیک اسید بر گرم عصاره خشک بیشترین مقدار فنول کل را داشت و عصاره برگ جمعیت نور با IC50  برابر با 271، بیشترین فعالیت آنتی‏اکسیدانی را نشان داد.  

بررسی تأثیر کودهای آلی و شیمیایی بر عملکرد برگ، درصد و اجزای اسانس به لیمو (Lippia citriodora Kunth)

دوره 30، شماره 2، بهار 1395، صفحه 293-302

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v30i2.41574

محمدتقی عبادی، مجید عزیزی، فاطمه سفیدکن، نوراله احمدی

چکیده با توجه به افزایش تقاضا در بازار در حال رشد فرآورده‌های دارویی با منشا گیاهی، تولید ارگانیک و ارتقاء کیفیت ماده‌ی خام اولیه بایستی اولین هدف جهت توسعه‌ی این محصولات باشد. در این راستا آزمایشی گلدانی بر پایه طرح کاملاً تصادفی با شش تیمار و سه تکرار بر روی گیاه دارویی به لیمو در سال ۱۳91 و در گلخانه تحقیقاتی گروه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس صورت پذیرفت. تیمارها شامل استفاده از ورمی‌کمپوست به میزان 10، 20 و 30 درصد حجم گلدان، ورمی‌واش، کودکامل و شاهد (بدون کود) بودند. پس از برداشت برگ‌ها در مرحله شروع گلدهی، اسانس آن‌ها استخراج شد و سپس به‌وسیله دستگاه GC و GC/MS مورد تجزیه قرار گرفت. نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد برگ (73/7 گرم) و میزان اسانس (1/1 درصد) مربوط به تیمار استفاده از 30 درصد ورمی‌کمپوست در گلدان بود و کمترین عملکرد برگ (75/4 گرم) و محتوای اسانس (8/0 درصد) به تیمار شاهد تعلق داشت. در بررسی اجزای اسانس، بیشترین میزان سیترال (9/54 درصد) متعلق به تیمار کود کامل بود ولی بیشترین میزان لیمونن و 8/1 سینئول (به ترتیب 4/7 و 8/8 درصد) در تیمار استفاده از 30 درصد ورمی‌کمپوست در گلدان مشاهده شد. همچنین در بررسی گروه‌های اجزای اسانس، تیمار 30 درصد ورمی‌کمپوست بیشترین مقادیر مونوترپن های هیدروکربنی و اکسیژن‌دار (به ترتیب 4/12 و 3/63 درصد) را به خود اختصاص داد. با توجه به نتایج این تحقیق به نظر می‌رسد که کود ورمی کمپوست می‌تواند به عنوان جایگزین مطلوب کودهای شیمیایی در راستای تولید ارگانیک به لیمو با کمیت و کیفیت مواد موثره بالا استفاده شود.

بررسی تاثیر زمان کاشت و مقادیر مختلف بذر مصرفی بر درصد و اجزای اسانس بابونه آلمانی رقم پرسو (Presov)

دوره 25، شماره 1، بهار 1390

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v1390i1.9751

محمدتقی عبادی، مجید عزیزی، رضا امیدبیگی، محمد حسن زاده خیاط

چکیده چکیده به منظور بررسی تاثیر تاریخ کاشت و میزان بذر مصرفی بر درصد و اجزای اسانس بابونه آلمانی رقم پرسو (Presov)، بذر رقم مذکور از کشور اسلواکی تهیه گردید و آزمایشی بصورت کرت های خرد شده و در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام پذیرفت. فاکتور اصلی شامل سه تاریخ کاشت (15 آبان، 15 اسفند و 15 فروردین ماه) و فاکتور فرعی شامل سه میزان بذر مصرفی (2/0، 4/0 و 8/0 گرم در متر مربع که معادل 2، 4 و 8 کیلوگرم در هکتار می باشد) بود. صفات مورد بررسی شامل درصد اسانس و درصد اجزای اصلی اسانس شامل بتا-فارنزن، آلفا-بیسابلول اکسید B، آلفا-بیسابلول، کامازولن و آلفا-بیسابلول اکسید A بود. نتایج نشان داد که محصول حاصل از تاریخ کاشت های بهاره (اسفند ماه و فروردین ماه) نسبت به تاریخ کاشت پاییزه (آبان ماه) دارای میزان اسانس بالاتری بودند. تیمار تاریخ کاشت 15 اسفند ماه به همراه استفاده از 4/0 گرم بذر در متر مربع دارای بیشترین میزان اسانس (63/0 درصد وزنی بر اساس وزن خشک) بود ولی بیشترین میزان آلفا-بیسابلول و کامازولن (به ترتیب 99/75 و 31/17 درصد) در تیمارهای تاریخ کاشت فروردین ماه به همراه استفاده از 2/0 و 4/0 گرم بذر در متر مربع بدست آمد. با توجه به درصد اسانس بالا و میزان مطلوب آلفا-بیسابلول و کامازولن در تیمار تاریخ کاشت 15 اسفند ماه به همراه استفاده از 4/0 گرم بذر در متر مربع، به نظر می رسد این تاریخ کاشت و میزان بذر مصرفی جهت کاشت بابونه آلمانی رقم پرسو در محل مورد تحقیق مناسب باشد. واژه های کلیدی: بابونه آلمانی، تاریخ کاشت، میزان بذر مصرفی، درصد و اجزای اسانس

بررسی تأثیر روش های مختلف خشک کردن بر سرعت کاهش وزن،میزان اسانس و درصد کامازولن گیاه دارویی بابونه (Matricaria recutita) رقم دیپلوئید جرمانیا

دوره 24، شماره 1، تابستان 1389

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v1389i1.3641

میترا رحمتی، مجید عزیزی، محمدتقی عبادی، محمد حسن زاده خیاط

چکیده Abstract To compare the effects of different drying temperatures and different microwave powers and two different natural methods (shaded and sunny area) in chamomile (Matricaria recutita (L.) Rauschert CV. Germania (diploid)) essential oil and chamazolene content, drying time and drying rate, an experiment was carried out at the research field of Ferdowsi University of Mashhad (FUM), Iran during 2007-2008. The experimental design was completely randomized block design including three temperatures: 50, 60 and 70 °C, six microwave powers: 100, 180, 300, 450, 600 and 900 w and drying in shaded and sunny area, with three replications. The drying process was continued until the mass of the sample reduced to a moisture content of about 0.10 on a dry basis or 10% on a wet basis. The results indicate that different treatments of drying had a significant effect on the drying time, drying rate and essential oil and chamazolene content. The maximum essential oil content (%0.72) obtained at drying in shaded area and the lowest one was obtained at drying by microwave and high temperatures of oven. Maximum chamazolene content obtained at microwave drying (except 100w power) and natural method (both shaded and sunny areas). Minimum chamazolene content was obtained at drying by oven. Keywords: Sunny oven, Chamomile, Drying, Shade, Microwave microwave, Natural method