با همکاری انجمن علمی منظر ایران
کلیدواژه‌ها = تنظیم‌کننده رشد
بیوتکنولوژی و اصلاح درختان و گل های زینتی

ریزازدیادی گیاه ونوس حشره‌خوار (Dionaea muscipula Ellis) با استفاده از جداکشت ریزوم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 آبان 1405

https://doi.org/10.22067/jhs.2026.98122.1502

الهام ورزندیان، عبداله محمدی، پیمان فروزش

چکیده گیاه ونوس حشره‌خوار (Dionaea muscipula Ellis) به‌دلیل ارزش دارویی، زینتی و خطر انقراض ناشی از برداشت بی‌رویه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تکثیر محدود این گیاه در شرایط طبیعی، استفاده از روش‌های کشت بافت را به‌عنوان راهکاری مناسب برای تولید انبوه و حفظ ذخایر ژنتیکی آن ضروری ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بهینه‌سازی ریزازدیادی این گیاه از طریق ریزوم و بررسی اثر تنظیم‌کننده‌های رشد و محیط‌های کشت مختلف بر باززایی، پرآوری و سازگاری گیاهچه‌ها انجام شد. در مرحله القاء باززایی، ریزنمونه‌ها در محیط کشت MS حاوی سطوح مختلف NAA (5/0، 1 و 5/1میلی‌گرم در لیتر) و BAP (صفر و 0/5 میلی‌گرم در لیتر) کشت شدند. برای مرحله باززایی، محیط MS حاوی غلظت‌های مختلف BAP (صفر،5/1، 2 و 5/2 میلی‌گرم در لیتر) مورد استفاده قرار گرفت. همچنین در مرحله پرآوری، اثر محیط‌های کشت MS، 1/2MS و MS(70%) بر صفات رشدی بررسی شد. نتایج نشان داد که تیمار 1 میلی‌گرم در لیتر NAA بیشترین درصد القاء باززایی (73/33 درصد) را ایجاد کرد. در مرحله باززایی، بیشترین درصد باززایی (86/66 درصد) در محیط کشت MS غنی‌شده با5/1 میلی‌گرم در لیتر BAP مشاهده شد، در حالی‌که افزایش غلظت BAP موجب کاهش باززایی گردید. در مرحله پرآوری، محیط کشت 1/2MSبیشترین تعداد بازو (33/60)، طول بازو (53/0 سانتی‌متر) و اندازه تله (36/0سانتی‌متر) را به خود اختصاص داد. ریزنمونه‌ها بدون اعمال تیمار اختصاصی ریشه‌زایی نیز قادر به تولید ریشه و ادامه رشد بودند. در مرحله سازگاری، بسترهای خزه اسفگنوم و پیت‌ماس بیشترین میزان زنده‌مانی گیاهچه‌ها را نشان دادند. در مجموع، نتایج این پژوهش یک پروتکل کارآمد و بهینه برای ریزازدیادی مستقیم گیاه ونوس حشره‌خوار ارائه می‌کند که می‌تواند در تکثیر انبوه، حفاظت و بهره‌برداری تجاری از این گیاه ارزشمند مورد استفاده قرار گیرد.

گیاهان دارویی

بررسی تغییرات میزان اسانس وخواص بیوشیمیایی گیاه کاکوتی ( .Ziziphora clinopodioides Lam.)تحت تأثیر محلول‌پاشی اسیدسالیسیلیک

دوره 38، شماره 4، زمستان 1403، صفحه 637-627

https://doi.org/10.22067/jhs.2021.59045.0

سمیه صادقی فرد، مجید عزیزی، سارا کریمی زینکانلو

چکیده تنظیم‌کننده‌های رشد، نقش حیاتی در طی مراحل رشدونموی گیاهان ایفا می‌کنند و کاربرد آن‌ها می‌توانند باعث بهبود و افزایش عملکرد گیاهان شوند. یکی از مهم‌ترین این ترکیبات اسیدسالیسیلیک می‌باشد که به‌منظور بررسی اثر محلول‌پاشی اسیدسالیسیلیک در مقادیر مختلف، بر عملکرد و متابولیت‌های ثانویه کاکوتی (Ziziphora clinopodioides)، آزمایشی به‌صورت کرت‌‌های خرد شده در زمان با سه تکرار در سال زراعی 94-1393 در مزرعه دانشکده کشاورزی شیروان و آزمایشگاه دانشگاه فردوسی مشهد به ‌اجرا درآمد. فاکتورهای آزمایشی شامل زمان‌‌های مختلف محلول‌پاشی اسیدسالیسیلیک (در سه زمان: آغاز رشد رویشی، در حین رشد رویشی و در زمان گل‌دهی) به‌عنوان فاکتور اصلی و غلظت‌‌های مختلف اسیدسالیسیلیک در چهار سطح (2-10، 4-10 و6-10 مولار و صفر (شاهد)) به‌عنوان فاکتور فرعی بودند. صفات مورد بررسی در این آزمایش شامل وزن تر و خشک، ارتفاع بوته، درصد و عملکرد اسانس، میزان ترکیبات فنل کل و فلاونوئیدها بودند. اثر متقابل اسیدسالیسیلیک × زمان محلول‌پاشی بر وزن تر و خشک، ارتفاع بوته، میزان فنل کل و فلاونوئیدهای کل در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. نتایج نشان داد که بیشترین وزن تر (7/264 گرم بر مترمربع) و خشک (1/93 گرم بر مترمربع) در تیمار 2-10 مولار اسیدسالیسیلیک در زمان محلول‌پاشی در حین رشد رویشی و کمترین مقدار آن در شاهد در زمان گل‌دهی به‌دست آمد. بیشترین ارتفاع بوته (29 سانتی متر) مربوط به تیمار 2-10 مولار اسیدسالیسیلیک و در حین رشد رویشی و کمترین مقدار آن (2/23 سانتی متر) مربوط به شاهد در زمان گل‌دهی بود. بیشترین میزان ترکیبات فنل کل (5/0 میلی‌گرم معادل اسیدگالیک در گرم وزن خشک) در تیمار 2-10 مولار اسیدسالیسیلیک در آغاز رشد رویشی و کمترین مقدار آن (24/0 میلی‌گرم معادل اسیدگالیک در گرم وزن خشک) در تیمار 2-10 مول اسیدسالیسیلیک در زمان گل‌دهی مشاهده شد. بیشترین میزان فلاونوئید (31/0 میلی‌گرم معادل کوئرسیتین در گرم وزن خشک) را تیمار 4-10 مولار اسیدسالیسیلیک در حین رشد رویشی و کمترین میزان (17/0 میلی‌گرم معادل کوئرسیتین در گرم وزن خشک) را تیمار 6-10 مول اسیدسالیسیلیک در آغاز رشد رویشی به خود اختصاص دادند. بیشترین درصد اسانس (66/1 درصد) مربوط به غلظت 2-10 مولار و در زمان گل‌دهی و کمترین میزان آن (33/0 درصد) مربوط به شاهد (صفر) و در حین رشد رویشی بود. همچنین نتایج مقایسه میانگین داده‌‌ها نشان داد که بالاترین عملکرد اسانس (142/1 میلی‌گرم در مترمربع) در حین رشد رویشی و در غلظت 2-10 مولار اسیدسالیسیلیک و کمترین میزان آن (221/0 میلی‌گرم در مترمربع) در زمان گل‌دهی و در شاهد مشاهده گردید. در مجموع، می‌توان اظهار نمود که به‌منظور دستیابی به بالاترین میزان عملکرد اسانس، میزان فنل کل و فلاونوئید کل، محلول‌پاشی غلظت اسیدسالیسیلیک 2-10 مولار در حین رشد رویشی مناسب­ترمی‌باشد.

نقش اکوتیپ، ریزنمونه و تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی در کشت تعلیقی سلولی چویل (Ferulago angulata (Schlecht.) Boiss.)

دوره 33، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 525-536

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v33i3.79173

سید مهران علوی، اسد معصومی اصل، ناصر زارع، رسول اصغری زکریا، پریسا شیخ زاده مصدق

چکیده گیاه چویل دارای خواص داروئی مختلف بوده و تاکنون گزارشی از کشت تعلیقی سلولی این گیاه بومی ایران ارائه نشده است. به ‌منظور ارزیابی تأثیر عوامل مختلف بر پینه‌زایی چویل، آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی اجرا شد. فاکتورها شامل اکوتیپ (آب­نهر، گایونه، وزگ و سی‌سخت)، ریز نمونه (ریشه، برگ و ساقه) به همراه ترکیبات هورمونی مختلف NAA و BAP (هر کدام در غلظت‌های 0، 5/0، 1 و 2 میلی‌گرم در لیتر) در محیط کشت پایه موراشیگ و اسکوگ بودند. نتایج نشان دادند که بهترین اکوتیپ در واکنش به پینه‌زایی، اکوتیپ آب‌نهر و بهترین ریز‌نمونه، ریزنمونه برگی و بهترین ترکیب هورمونی شامل 1 میلی‌گرم در لیتر NAA و 5/0 میلی‌گرم در لیتر BAP بود. به‌ منظور بررسی تأثیر عوامل مختلف بر کشت تعلیقی سلولی چویل، علاوه بر هورمون NAA، از سطوح مختلف (غلظت‌های 0، 5/0، 1 و 2 میلی‌گرم در لیتر) هورمون 2,4-D نیز در ترکیب با هورمون BAP استفاده شد. بهترین ترکیب هورمونی برای کشت تعلیق سلولی، 2 میلی‌گرم بر لیتر NAA یا 2,4-D به همراه 5/0 میلی‌گرم بر لیتر BAP بود و بهترین ریزنمونه و اکوتیپ به ترتیب، ریزنمونه‌ برگی و اکوتیپ آب‌نهر بود. در مجموع، اکوتیپ آب نهر و ریزنمونه برگی هم در کشت پینه و هم در کشت تعلیقی سلولی نسبت به بقیه اکوتیپ­ها و ریزنمونه­ها برتری نشان دادند و بهترین ترکیب هورمونی در هر دو نوع کشت 2-1 میلی‌گرم در لیتر NAA و 5/0 میلی‌گرم در لیتر BAP بود.  

اثر برخی اکسین‌های مصنوعی روی عملکرد و بازارپسندی چهار رقم آلو

دوره 32، شماره 3، پاییز 1397، صفحه 485-493

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v32i3.70390

نیازقلی فیروزبخت، مهدی رضائی

چکیده اندازه میوه نقش مهمی در بازارپسندی و قیمت میوه آلوی ژاپنی دارد. به‌منظور بهبود اندازه میوه آلوهای ژاپنی، اثرات محلول‌پاشی دو اکسین مصنوعی NAA (0، 300 و 400 میلی‌گرم بر لیتر) و 2,4-D (0، 10 و 30 میلی‌گرم بر لیتر) در یک آزمایش اسپلیت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در چهار رقم آلوی ژاپنی (قطره‌طلا، شابلون‌های زودرس، میان‌رس و دیررس) در باغ تجاری شرکت کشاورزی ران در استان گلستان طی سال‌های 1394- 1395 مورد بررسی قرار گرفت. صفات طول، قطر، نسبت طول به قطر و وزن میوه، عملکرد، کارایی عملکرد و درصد میوه درجه یک و دو ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که اکسین‌های مصنوعی باعث افزایش معنی‌دار در سطح احتمال یک درصد در اندازه میوه آلوی ژاپنی شدند. ارقام آلو پاسخ‌های متفاوتی در مقابل تیمارهای محلول‌پاشی نشان دادند. محلول‌پاشی 2,4-D و NAA به صورت میانگین عملکرد در هر درخت را در ارقام شابلون زودرس، میان‌رس، دیررس و قطره طلا به ترتیب 30، 60، 28 و 34 درصد افزایش داد. تنظیم‌کننده‌های رشدی اکسینی باعث افزایش اندازه میوه و عملکرد میوه آلو ژاپنی می‌شوند.

بررسی اثر شوری و تنظیم کننده های رشد گیاهی کینتین و سایکوسل برتجمع عناصر(Na ,K ) زیتون رقم روغنی

دوره 26، شماره 2، تابستان 1391

https://doi.org/10.22067/jhorts4.v0i0.14661

شیما علائی، عنایت اله تفضلی

چکیده شوری به عنوان قدیمی ترین مسأله زیست محیطی محسوب می شود و از عوامل محدود کننده رشد گیاهان و تولید محصول است. در این پژوهش وضعیت تحمل زیتون رقم روغنی به کاربرد مقادیر زیاد کلرید سدیم در آب آبیاری و توزیع عناصر سدیم و پتاسیم در گیاه با استفاده از کاربرد تنظیم کننده های رشد گیاهی کینتین و سایکوسل مورد بررسی قرار گرفت. طرح آزمایشی به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 4 تکرار بررسی گردید. تجمع یونهای Na , K دراندام هوائی و ریشه مشخص گردید. نتایج بدست آمده نشان داد که با افزایش سطح شوری میزان تجمع سدیم (Na) افزایش و نسبت پتاسیم به سدیم (K/Na) کاهش یافت. بیشترین میزان تجمع یون سدیم در ریشه مشاهده گردید. افزایش سدیم برگ در سطح 200 میلی‌مولار شوری و اندام هوائی ( مجموع ساقه و برگ) در سطح 100 و 200 میلی‌مولار شوری تفاوت معنی‌داری باشاهد نشان داد. کاهش میزان یون پتاسیم برگ تنها در سطح 100 و 200 میلی‌مولار شوری تفاوت معنی‌داری در سطح 5% داشت. کاهش نسبت پتاسیم به سدیم برگ در سطوح 50،100و 200 میلی‌مولار شوری معنی‌دار بود. کاربرد 250 میلی گرم در لیتر سیتوکینین در سطح شوری 200 میلی مولار، میزان سدیم برگ را در سطح 5% به طور معنی‌داری افزایش داد. از طرفی کاربرد غلظت های 500 و 1000 میلی گرم در لیتر سایکوسل در سطح شوری 100 میلی مول پتاسیم بخش هوائی (ساقه وبرگ) و در سطح شوری صفر و 50 میلی‌مولار پتاسیم برگ را کاهش داد که در سطح 5% به نسبت شاهد معنی‌دار بود